Tagarchief: vluchtelingen

Een paar dagen bij de buren – Documenta14, Kassel

 Kassel

Naast grootmoederlijke bezigheden ben ik ook vier dagen op reis geweest met echtgenoot en vrienden. Kassel was ons reisdoel. We huurden een appartement  in een plaatsje met de ietwat onsympathieke naam Helsa-(Wickeroden), wat in de buurt lag.

pension helsa

op de bovenste verdieping lag ons ruime appartement

In Kassel vindt iedere vijf jaar Documenta plaats een cultureel festival met moderne, avant-garde kunstuitingen. Dit was nummer 14. Ik had er eerlijk gezegd nog nooit van gehoord, maar men vergelijkt het wel met de Biënnale in Venetië.

Vrienden nodigden ons uit om een keer mee te gaan.  Het leek een leuke gelegenheid ons een paar dagen in Duitse sferen in kunst onder te dompelen.  Wat die kunst ook zou zijn. Maandag vertrokken we via Bad Arolsen naar Helsa . In Bad Arolsen maakten we een stop om het paleis te zien waar koningin Emma opgroeide.

Badarolsen1

Parthenon der verboden boeken

Dinsdagochtend vertrekken we na een heerlijk ontbijt met verse bolletjes en zuurdesembrood naar Kassel. Het eerste wat we zien als we de Friedrichsplatz oplopen is een enorm tempelachtig gevaarte, opgebouwd uit steigerpilaren die (naar we later lezen) het Parthenon moet voorstellen. Wat direct opvalt zijn de boeken die op de 20/25  meter hoge pijlers zijn geplakt achter doorzichtig plastic. Sommige titels herken ik. Vele malen Anne Frank. Kafka, Harry Pottter, zelfs de bijbel zie ik hier en daar.

Het is een werk/idee van kunstenares Martha Minujin (eerder uitgevoerd in Argentinië in 1983). Ze heeft boeken verzameld en gekregen van beurzen, burgers en uitgeverijen die ooit in het verleden of in het heden op een verboden-boekenlijst staan. Navrant: Het Parthenon staat op de plek waar in de jaren dertig een boekverbranding plaatsvond van titels die bij de Nazi’s niet door de beugel konden. Het Parthenon staat natuurlijk ook voor het ideaal van democratie.  Men kan nog steeds boeken doneren. In totaal zijn 100.000 titels nodig! Er zijn nog vele lege plekken! Meer info hier te lezen (Duits).

parthenonkassel  MinkeKimKassel2017

Bintu Were, een opera

Iets anders wat grote indruk op me maakte was de verfilming van de Afrikaanse opera Bintu Were. Het verhaal schetst een dorp in Mali, vrouwen en mannen in authentieke kleding. Fier, zelfbewust, sterk. Maar de zangeres schreeuwt het uit dat ze verkracht is en zwanger gemaakt door iemand van de mannen en dat haar situatie uitzichtloos is. Het is niet wat het lijkt. Ook in dit dorp van fiere krijgers en trotse vrouwen heeft de corruptie toegeslagen. Ze zingt haar ziel uit haar lijf. Er is hier geen toekomst meer, iedereen wil weg.

In de volgende scene komt de smokkelaar op het podium die gouden bergen belooft in Europa. Hij zal ze brengen, maar eerst moeten ze hun laatste cent afstaan. Binou protesteert hevig. Ook het plan om elke willekeurige man aan te wijzen als de vader van haar kind om zo meer kans op een verblijfsvergunning te hebben, stuit haar tegen de borst. Al haar reisgenoten zijn inmiddels omgekleed in westerse kleding. Regenjassen, rokken, t-shirts. Het ontneemt hen een stuk waardigheid. Bintu, inmiddels bevallen, besluit ten einde raad haar kind overboord van het schip te gooien. Er is immers geen toekomst voor het kind. Maar iemand vangt de baby op. In de film zie je dan een reddingsschip dat op zee een nog drijvende baby in een reddingsvest vindt. Aangrijpend beeld.

De verweving van de (verfilmde) opera met echte opnames van vreselijke gebeurtenissen rondom bootvluchtelingen, maken de documentaire zeer de moeite waard en aangrijpend. Er wordt ook door verschillende experts commentaar geleverd. Over de verrijking van culturen in het verleden als gevolg van migratie. Over de onvermijdelijkheid van migratie van arme delen in wereld naar economisch welvarender gebieden. Een verschijnsel immers van alle eeuwen? Kortom een tot nadenken stemmende film. Leuk detail: het project kwam tot stand dankzij sponsoring van het Prins Clausfonds. De opera was een droom van prins Claus zelf.

Vluchtelingen cq migratie

Op verschillende manieren kwam dat thema terug. Ook de oorzaak voor het vluchten, behalve economische toch vaak ook politieke redenen. Onderdrukking, geweld en vervolging.

Interrogation

Reizigers zonder identiteit. Waarheen? Hoelang?

Een golf. Close-up ontwaar je mensen en momsters.

De creativiteit van de kunstenaars om steeds maar weer op geheel eigen wijze een thema te gebruiken en zichtbaar te maken vind ik heel inspirerend. Alle methodes en technieken zijn daarvoor gebruikt. Textiel, verf, beeldhouwen, houtbewerking, installaties met bestaande objecten gebruikt in een andere setting, en ga zo maar door. Het is andere kunst dan de meer toegankelijke die ik meestal zie. Maar juist daardoor verfrissend. Ik vond de visie van veel kunstenaars soms wat naïef. Onderdrukking, vervolging enz. is natuurlijk een gevolg van je  maatschappijvisie. Maar de oorzaak van het probleem wordt nog te vaak gezocht in de richting van economie en klasseverhoudingen. Als dat maar beter wordt dan zijn de moeites en de armoede en de onderdrukking de wereld uit. Volgens mij zit het kwaad dieper dan dat. En is er ten diepste meer nodig dan economische of maatschappelijke verbeteringen, (hoewel ook díe nodig zijn!). We hebben redding van buitenaf nodig. En een verandering van hart. De begeerte naar geld is de wortel van alle kwaad, zegt de apostel Paulus. En wie verlost ons van die verslaving? Die drang om ondanks alles, zelfs ten koste van anderen, onszelf te verrijken. Wie verlost ons van dat waanidee dat we vanwege de kleur van onze huid of onze religie, of onze politieke overtuigingen beter zijn dan anderen? Ik ben daar net zo schuldig aan als ieder ander. En dat irriteert een beetje in de kunst van Documenta14. Ook als communist, anarchist, socialist, ga ik de wereld niet beter maken. Het verleden is er getuige van.

Inpaklint op rol

En dan is er ook nog de kunst van het soort zoals op deze foto. Afgezaagd en nietszeggends…

NRC was niet onder de indruk van de kwaliteit van de kunst en vond dat het maatschappijkritische teveel de boventoon voerde. Uit de recensie blijkt wel dat ik vooral veel NIET gezien heb. Voor de geïnteresseerden hier de link

Documenta14 duurt de hele zomer. Wie weet rijden we nog eens op en neer…

Advertenties

Films in 2015 – Selma en ik

selmapostersmallregisseur: Ava DuVernay

duur:127 minuten

hoofdrol: David Oyelowo

Verreweg de beste film die ik in tijden zag (wat niet wil zeggen dat de andere films slecht waren!) De film raakte me gewoon uitzonderlijk diep. Ik ben zelden tot tranen bewogen bij het zien van een film, maar Selma raakte een diepe snaar.

Het verhaal is bekend. Het is de verfilming van (een onderdeel van) de strijd die dr. Martin Luther King voerde in de jaren zestig, om gelijke rechten voor zwarte Amerikaanse burgers  te verkrijgen, in het Zuiden van Amerika. Daar duurde de rassendiscriminatie voort, zelfs na de wettelijke regelingen waarbij het geboden was dat  Amerikaanse burgers, ongeacht ras, gelijk behandeld dienen te worden. Daar dacht men (vooral) in het Zuiden anders over. Slechts 2% van de zwarte bewoners van bijvoorbeeld het stadje Selma, in de staat Alabama, werd toegestaan te stemmen. En dat lukte die 2% alleen omdat ze toevallig genoeg geld hadden om de zogenaamde vouchers te kopen, waarmee blanken hen konden toestaan te stemmen. Het wordt in de film door Jesse Jackson zo verwoord:’ Hoe kunnen we stemmen? Als we geluk hebben woont er een blanke in ons kiesdistrict. Als we  dan geld genoeg hebben om een voucher te kopen, zetten ze vervolgens je naam in de krant, zodat je alsnog vermoord wordt!’

De eerste scene van de film toont de vernedering van een dappere vrouw Annie Lee Cooper (Ophra Winfrey) die haar stembiljet invult en op het kiesbureau van Selma wil gaan stemmen. De ambtenaar kijkt haar vol minachting aan en eist dat ze de inleiding van de grondwet opzegt. Vervolgens hoeveel kiesdistricten er zijn en  als ze dat allemaal foutloos doet, vraagt hij het onmogelijke: hoe heten alle rechters daar dan? Met veel triomf zet hij een groot stempel op haar formulier: Afgewezen!

Het illustreert de onrechtvaardigheid en rassenhaat die in het Zuiden overheersten. Er was niets tegenin te brengen. Zwarten waren minderwaardig en mochten in geen geval participeren in de samenleving als volwaardige burgers.

De strijd die Martin Luther King (MLK) aangaat is levensgevaarlijk. Dit is geen vakbondsstaking, geen studentendemo, hier gaat het om levens. Er wordt veel geweld ingezet tegen de geweldloze demonstraties die hij organiseert met zijn team . Mannen en vrouwen worden rücksichtslos in elkaar geslagen met knuppels. Doel is een mars te houden vanuit Selma naar Montgomery, om daar voor de ambtswoning van de gouverneur van Alabama te demonstreren. We schrijven 1965.

Geweldloze demonstratie
Geweldloze demonstratie

Wij weten dat MLK en zijn beweging uiteindelijk ‘overwint’. Er komt een ´Voting Rights Bill´, ondertekend door een onwillige president Johnson die andere prioriteiten had. De demonstranten weten dat nog niet. Maar met grote moed ‘vechten’ ze door.

Die moed, dat acute levensgevaar, de volharding ondanks dat en de waardigheid van de beweging maakte diepe indruk op me. Lezen dat een demonstratie uit elkaar geslagen wordt is erg genoeg, maar daar a.h.w. tussenin te zitten (in je veilige bioscoop stoel!) is een aangrijpende ervaring.

Het acteerspel van de hoofdrolspeler David Oleyowo is uitstekend. In hoeverre hij waarheidsgetrouw MLK interpreteert is voor mij niet na te gaan, maar hij zet een hele krachtige en tegelijk menselijke MLK neer. Ook alle anderen zijn meeslepend in hun spel.

Waarom raakte deze film me zo? Ik denk dat het allereerst komt door het thema: opkomen voor een verdrukte groep in de samenleving. Welke samenleving heeft die niet? Ook de passie en het doorzettingsvermogen van MLK en de groep om hem heen de SCLraakte me. Wat hebben deze mensen niet moeten opofferen om hun doel te bereiken? Ik ben een idealist, maar het ontbreekt me vaak aan die pitbull mentaliteit, doorgaan in het zicht van tegenslagen. Blijven geloven in het ware en goede van je doel, al ziet bijna niemand dat. In het filmportret van MLK zie je een verbeten strijder, maar geen verbitterde, wraakzuchtige man. Hij zal ongetwijfeld zijn momenten gehad hebben, maar het karakteriseerde niet zijn beweging. Ik denk dat die houding  in grote mate heeft bijgedragen aan het (relatieve)  ‘succes’ van zijn strijd.

Mijn diepste emotie had te maken met een strijd die ik zelf wil voeren, maar waar ik geen vorm aan kan geven. De verdrukten en gemarginaliseerden van nu zijn met name vluchtelingen uit de brandhaard van het Midden Oosten. Syrische en Irakese christenen (en andere minderheidsgroeperingen, zoals Koerdische moslims) die de oorlog en IS ontvlucht zijn en in erbarmelijke omstandigheden moeten zien te overleven. Ik zie hun tranen aan mijn lestafel elke woensdagochtend als we ‘ik ga naar de dokter’ oefenen en andere onderdelen van het zwaar overtrokken inburgeringsexamen wat ze moeten doen.  Gevlucht voor geweld, gezworven door landen en kampen. Nu eindelijk veilig, behalve voor de IND en de overheid die eist dat ze, zwaar getraumatiseerd, iedere ochtend bij een ROC hun woordjes instuderen. (ik weet dat het genuanceerder ligt, maar dit is de emotie die door de film kwam bovendrijven)

Zij hebben het dan nog goed, vergeleken met hun miljoenen landgenoten die vernikkelen in de vrieskou ergens in een tentje, zonder toekomstperspectief.

I HAVE A DREAM

Voor hen zou ik willen demonstreren. Maar wat kan ik bereiken? Wat kunnen wij bereiken? De UN beïnvloeden meer geld ter beschikking te stellen? Dan moeten de aangesloten landen dat doen. En die bakkeleien over wie wat moet geven. Italië verdrinkt in de vluchtelingen, de vluchtelingen verdrinken voor de kust van een welvarend Westen.

Ik weet het, we kunnen niet alle problemen oplossen. Het kwaad zal er zijn tot de Here Jezus terugkomt op de wolken en Zijn koninkrijk op aarde brengen zal.

Dat wist MLK ook. En toch besloot hij op een goede dag zich te verzetten. Tot hier toe en niet verder. En hij hield vol. Met zijn organisatie. Stap voor stap, klap op klap. Het hield hem niet tegen.

Heer, schenk mij de moed van een Martin Luther KIng. En zijn geduld. En bovenal zijn geloof.

Hieronder Mahalia Jackson tijdens de ‘March on Washington’ in 1963

Tot slot: Een boeiend interview met David Oleyowo over wat de rol voor hem betekende als christen.

In 1968 werd Martin Luther King vermoord in Memphis, Tenessee. Hij werd 39 jaar.

We do not forget you!

First they came for the communists,
and I did not speak out—
because I was not a communist;
Then they came for the socialists,
and I did not speak out—
because I was not a socialist;
Then they came for the trade unionists,
and I did not speak out—
because I was not a trade unionist;
Then they came for the Jews,
and I did not speak out—
because I was not a Jew;
Then they came for me—
and there was no one left
to speak out for me.”

~ Martin Niemöller ~

 

Als uiting van ontzetting en tegelijk als een teken van ondersteuning aan de miljoenen vluchtelingen en verdrukten in de wereld zou ik (met hulp van anderen!) een manifestatie willen organiseren. Alleen al in Nigeria zijn in de laatste maanden meer dan 2000 christenen vermoord, honderden meisjes ontvoerd en verkracht. In Syrië zijn miljoenen mensen ontheemd, christen en moslim, en op de vlucht. In Irak hebben na 2000 jaar de laatste christenen het land verlaten, shiite moslims, gematigde soeni moslims, yezidi’s, niemand is veilig voor de fundamentalistische krachten als IS, Al Shabaab, Al Quaida, die dood en verderf zaaien. Zoals ook deze week weer in Frankrijk.

We kunnen niet zelf de wapens oppakken, maar wel regeringen zoals in Nigeria, Pakistan en andere landen oproepen tot het bieden van betere bescherming van kwetsbare groepen en minderheden. Velen van ons kunnen niet naar vluchtelingenkampen, waar het leven bijna onleefbaar is, maar we kunnen wel regeringen oproepen hun verantwoordelijkheid te nemen en zich te ontfermen over deze miljoenen. Niet uit liefdadigheid, maar omdat het de taak is die regeringen van God gekregen hebben. Gerechtigheid is een plicht! We kunnen opstaan en tonen dat we vinden dat er méér gebeuren moet. Meeleven, en luid en duidelijk laten horen dat we de ellende van miljoenen wereldburgers niet willen vergeten en niet  kunnen tolereren.
.
Ik denk aan een manifestatie met verschillende sprekers. Een politicus als Joël Voordewind bijvoorbeeld, moslim sprekers die net als christenen zien dat geloofsgenoten gedood en vervolgd worden. Muziek. Theater.

Ik heb nog geen concrete uitwerkingsplannen, maar dit is een eerste stap om te peilen in mijn netwerk wie mee wil doen en zou willen helpen in de organisatie.

Neem contact op met me wanneer je je aangesproken voelt en organisatietalent hebt !

Etsy of edgy?

Ik schreef laatst een opgewekte blog over een Etsy winkel. Ik beloof op mijn startpagina immers ‘zo mogelijk’ vrolijk commentaar te leveren op het dagelijkse leven. Dus, goeie intenties. Zelfs als er geen aanleiding is om vrolijk te zijn. Dan wordt het wel lastiger, maar achter de wolken schijnt de zon, aan iedere wolk zit een zilveren (of was het gouden?) randje, na regen komt zonneschijn,  enzovoorts. Je merkt wel aan deze uitdrukkingen wat het summum van geluk blijkt te zijn voor Nederlanders.

Om nu maar een keer te somberen: Zelfs aan de zon  kun je verslaafd raken volgens wetenschappers. Wie teveel zont krijgt niet alleen uiteindelijk huidkanker, maar moet ook uiteindelijk afkicken omdat, als de zon er niet is of de zonnebank is failliet, er ontwenningsverschijnselen ontstaan. Alles met mate. Dat blijft toch een goed motto van de oude wijzen. Overal waar te voor staat…

Dit was trouwens  het minst ernstige bericht dat ik tot me nam tijdens mijn dagelijkse krant-bij-het-ontbijt moment (understatement, dat ‘moment’) vorige week.

Steeds grotere ongelijkheid in verdeling rijkdom.  Op de een of andere slinkse manier is het een kleine groep slimmerikken in de wereld gelukt van de crisis zodanig te profiteren dat ze er rijker van geworden zijn. Ik ga geen procenten en statistieken reproduceren, ik ben geen nieuwssite, maar het is onthutsend. Kijk maar op allerlei dagbladsites, ik las het in het ND, maar er zijn ongetwijfeld anderen.

Wat zo erg is dat dit juist vaak mensen zijn (de goede niet te na gesproken, die zijn er gelukkig ook!) die voor anderen soberheidsmaatregelen moeten bedenken, doorvoeren of handhaven. Of ze werken in een sociale sector als de zorg, woningbouwverenigingen en wat dies meer zij.

Als ik mensen als Erik Staal of Marcel de Vries van woningbouwvereniging Vestia (o.a.verantwoordelijk voor sociale woningbouw voor mensen met een lager inkomen) bijvoorbeeld hoor spreken (achtergrond) kan ik mijn oren niet geloven. Terwijl ik toch gereformeerd ben. (Dat is dat geloof dat ervan uitgaat dat mensen van nature, zonder Gods hulp, tot alle kwaad geneigd zijn. Waarom, ben ik dan toch altijd weer verbaasd en verbijsterd als het ‘grote kwaad’ voorbij komt? Het is er immers altijd? Ondergronds, ver weg, verborgen, onopgemerkt omdat het klein blijft. Maar als het dan zijn klauwen uitslaat in bijvoorbeeld grove begeerte, het grote graaien, kan ik er niet overuit.

Het komt denk ik doordat het grote, grove kwaad ten alle tijde gepleegd wordt door gewone mensen. Ik zou het zelf kunnen zijn, als het ware. En dát maakt het voor mij zo schokkend. Is het grote graaien in wezen anders dan meedoen aan de loterij in de hoop een miljoen te winnen en er allerlei luxe dingen van te kopen? Dat wil ik wel. Opeens een zak geld voor de deur en er alles van kopen waar ik al jaren zonder doe.

Ik bedoel te zeggen, ik herken die lust naar geld. Dat ik het niet heb is maar goed ook, bij wijze van spreken. Het is niet mijn bedoeling om dingen goed te spreken of glad te strijken, helemaal niet! Maar toen ik een ‘bestorm de Bastille’ gevoel begon te krijgen bij het lezen en overwoog me aan te sluiten bij de communistische partij, (die bestaat niet meer, geloof ik) realiseerde ik me dat dat ook geen oplossing is. Het kwaad zit te diep. Ik bedoel, 56 miljoen vluchtelingen in de wereld! Waarvan de helft uit kinderen bestaat. Dat los je niet op met alleen maar de politiek en ook niet met geweld!

Geld corrumpeert, macht corrumpeert, aan de zon raak je verslaafd, kwetsbare kinderen worden misbruikt (“Volgens VirtualGlobalTaskforce-voorzitter Ian Quinn is de internethandel in filmpjes en afbeeldingen van seksueel misbruik van kinderen inmiddels zo omvangrijk geworden, dat ze gerust een epidemie genoemd mag worden”, ND 21-06-14).  De zee raakt verstikt door plastic afval, vluchtelingen leven op straat met hun gezin, en het Midden-Oosten is een tijdbom.

Ik ben maar even het gras gaan maaien toen. De randjes met de hand bijgewerkt. Contact met de aarde. De verrukkelijke geur van pas gemaaid gras maakte me rustig. De donkere aarde, de wind in de bomen, het zingen van de merels, het kleine padje onder de afgevallen bladeren, Gods schepping.

Diepe zucht en toen wist ik het weer: God is erbij. God is betrokken. Het loopt Hem niet uit de hand.

Zelf op deze aardbol  geleefd, Zelf arm geweest, Zelf met rijken en graaiers omgegaan en het onrecht ervaren, Zelf zieken meegemaakt, Zelf de rouwenden getroost, en uiteindelijk Zelf de marteldood gestorven.  En toen begon de nieuwe beweging, het nieuwe leven. Jezus opstanding uit de dood is het signaal dat er werkelijk een nieuwe start gekomen is. Voor de graaiers en de verbitterde armen, de misbruikers en de misbruikten, de zieken en de stervenden, en voor wie rouwen. Vluchtelingen en daklozen. Zwakke, luie burgers zoals ik, en overwerkte hulpverleners.

Worden de problemen nu allemaal opgelost? Zijn de schaduwen verdwenen, de zon breekt onmiddellijk door? Was dat maar waar. Geloven is in essentie vertrouwen. Vertrouwen in een Persoon, met Wie je een relatie kunt hebben die zoveel geeft dat je verder kunt, soms op je tandvlees, maar er is een band met Iemand die vult en vervuld. Daarover hoor je getuigen. De vervolgden, de armen, de rijken, de gevluchten, ze houden het vol vanwege hun band met Jezus nu en de belofte van het Koninkrijk.

Dat voelde ik weer even in mijn tuintje. Een geur, een geluid, een belofte van wat komen gaat. Is er ruimte voor Etsy naast al dit wereldleed? Toch wel. Het mooie, het schone, het artisitieke zijn als de tuin die vooruitblikt op wat er nog voor veel mooiers komen gaat. Maar ik wil ook ‘edgy’ blijven zodat ik mijn lijdende medemens niet vergeet.