A memorial to remember

handsBlanca

Twee maanden geleden overleed mijn Amerikaanse schoonmoeder in Boston op de respectabele leeftijd van 91 jaar. Een herseninfarct, coma en na twee dagen overleed ze rustig en vredig met de hele familie rond haar bed. De begrafenis die volgde was besloten,  voor de naaste familie en een aantal goede vrienden. Memorabel vooral door de live muziek van zonen en dochters en de persoonlijke woorden die gesproken werden in de kerk en aan het graf. De sfeer was intiem.

Mijn schoonmoeder had zelf de wens nagelaten om, na verloop van een aantal weken, een memorial te houden, voor de vele vrienden en bekenden. Ik had  af en toe wel iets over het verschijnsel memorial gehoord en gelezen. Amerikanen die de dood willen toedekken, die geen nare dingen willen horen en zien, zouden niet langer naar begrafenissen willen, maar overgaan tot memorials. Zoveel mogelijk de dood verdoezelen en ontwijken. Behoorlijk negatief dus.

Er zit ongetwijfeld een kern van waarheid in, maar na mijn eerste ervaring met het fenomeen is dat niet de indruk die bij mij is achtergebleven. Ik vond het juist een hele fijne en waardevolle  manier om samen een gestorven geliefde te gedenken, na een periode waarin rouw en verdriet centraal staan. Er is alle ruimte om nog eens heel concreet met elkaar stil te staan bij wie die persoon was en wat zij/hij eigenlijk betekende, een leven lang. Niet alleen voor de familie, maar ook in allerlei andere verbanden. En om dat te vieren. De christelijke context ontbrak nu, maar wie heeft er meer reden tot viering dan kinderen van God die alles uit Zijn Hand ontvangen?

Mijn schoonvader stond er op de bijeenkomst een ‘Viering van het Leven’ te noemen. De goede, mooie, karakteristieke dingen benoemen. Het gevaar dreigt natuurlijk dat er een te geflatteerd beeld wordt geschetst van de persoon. Je gaat op zo’n moment natuurlijk niet zeggen dat iemand bijvoorbeeld nogal bot of onvriendelijk was. Maar toch. Met wat wijsheid kun je gerust ook de scherpere kanten van iemand benoemen.

yanirobinmemorial

Mijn echtgenoot noemde in zijn toespraakje hoe zijn moeder grote ambities had (als dochter van immigranten!) waarmee ze haar kinderen inspireerde en aanmoedigde om hun talenten te ontplooien, vooral op cultureel en academisch gebied. Dat was goed. Maar het legde ook een last op de kinderen. Het gevoel te moeten voldoen aan een ideaal beeld dat hun moeder voor hen had. Een dansje werd Ballet, getokkel op een gitaar werd een Concert, een liedje zingen werd een Optreden, een paar verhaaltjes op papier een Meesterwerk. Wie daarin niet mee kon, voelde zich al gauw een kneusje. Maar het leuke van zijn moeder was, dat ook het ‘gewone’ leven tot een prestatie werd verheven. Ik was de Beste Moeder van de wereld, de Beste Echtgenote van de wereld, de Knapste Vrouw van de wereld en wat er nog meer aan onware, maar niettemin aangename opmerkingen voorbij kwamen. Uiteindelijk hield ze van al haar kinderen (en aanhang) om wie ze waren.

robinmemorial

Door de verschillende bijdrages van een bont gezelschap beseften we als nabestaanden te meer hoeveel ze voor elkaar kreeg door gewoon door te zetten. Nooit opgeven was haar devies en ze belde mensen domweg plat. Radiostations met verzoeken om muziek van haar zoons te spelen, politici om een woordje te spreken of aanwezig te zijn bij een of andere bijeenkomst. Haar grootste triomf was de aanwezigheid van Ted Kennedy bij de opening van een rozentuin in haar buurt waar ze zich voor had ingezet en die was vernoemd naar Rose Kennedy.

Tijdens de bijeenkomst sprak een rechter namens het gerechtshof zijn grote waardering uit voor haar inzet om verdachten bij te staan in welke taal ze dan ook spraken. Zelf begonnen als Spaans tolk/vertaler, vestigde ze een Talenbank en breidde die uit met een indrukwekkend aantal talen. Niemand was veilig voor haar wervingskracht, zo vertelde een bevriende Duitse architect die in zijn studententijd tegen wil en dank door haar geronseld werd.

IMG_3166

Aan het einde van haar leven vatte ze het plan op haar memoires te schrijven. Ze startte via de mail aan ons met korte stukjes zg. geschreven door Blanchee, een koosnaampje van vroeger. Door haar enorme doorzettingsvermogen heeft ze het project voor elkaar gekregen. Mede dankzij mijn schoonvader en -zus Yani ligt er nu een boekje  ‘Vignettes’, voorzien van vele foto’s. Ze heeft zelf helaas het eindresultaat niet meer gezien. Wij zijn er blij mee!

Hoeden, dozen en verdriet

In Nederland gaan we na de begrafenis van een geliefde weer naar huis. Na de koffie en de cake en wat napraten. De achtergelaten bezittingen van de geliefde worden te zijner tijd verdeeld, wanneer we er aan toe zijn. Bij Blanca’s spullen liep het anders. Om verschillende redenen wilde mijn schoonvader dat haar kleding en sieraden nog dezelfde week zouden worden uitgezocht en opgeruimd. – Wanneer moet het anders, was zijn idee. – Nu zijn jullie er allemaal. De oudste dochter uit Californië, de jongste uit Summerville, de broers uit Nederland, Californië en New York, Massachussets;  kleinkinderen uit Nederland, Arkansas en New York.. Hoe vaak zouden we er weer allemaal samen zijn?

Zo begonnen we aan de zware, onwezenlijke klus. De kasten en laden openenen en alle kleding, hoeden, baretten en sieraden sorteren, uitzoeken en opruimen. Met het sterke gevoel iemands privé te schenden door rond te neuzen in haar spullen. Steeds weer drie stapels: weg – twijfel – behouden; waardevol – niet-waardevol,maar emotionele hechting – prullaria – Kringloop

Mijn schoonmoeder hield van sieraden. Dozijnen doosjes vol oorbellen, kettingen, ringen en broches. In iedere la, nog meer doosjes. Ze hield ook van kleding en van kleding bewaren. Ware vintage trokken we van de hangertjes. Dagenlang zijn we bezig geweest, onder leiding van gedecideerde oudste dochter Lark. Bergen vuilniszakken voor het Leger des Heils, stapels dierbare kleding voor de koffers van de negen vrouwen, spullen voor de zeven mannen en (slechts) een paar bijzondere voor Chris, haar man. Ging het allemaal zonder spanningen? Neen. De een is een doorpakker, hup, hup. De ander heeft tijd nodig, ‘ ‘laat nog even liggen’. Een eruptie hier, een stoomwolk daar, maar uiteindelijk was het klaar. Moeilijk, pijnlijk en onwezenlijk. Maar schoonvader was blij.

IMG_1628IMG_1621SAM_0590

Zondag na de begrafenis begon het bij mij te piepen en te schuren. Tot op dat moment was alles goed verlopen, terwijl ik geen grote groepen mens ben. Ik voelde me gedragen door gebeden. Ik draaide mee, luisterde, troostte, luisterde weer; lachte mee, herinnerde mee, zong mee; ruimde op, ruimde af, ruimde in, ruimde uit; zette eten klaar, waste af, praatte met die, omhelsde een ander. Maar mijn emoties zaten op slot. Ik had nog geen traan gelaten.

Die zondag kantelde er iets. Ik had slecht geslapen. We gingen naar de kerk (City Life Boston) en één van de liederen tijdens de dienst raakte me. Het eerste scheurtje in mijn survival-schil. Het bleef die dag wringen. Aan de laatste ronde van sieraden- en hoedenverdeling kon ik niet meedoen.IMAG1351 Ik ben gaan wandelen langs het water. De woontoren van mijn schoonouders staat aan de haven van Boston. Langs het water loopt een prachtig wandelpad van een paar kilometer. De dobberende boten, het geluid van krijsende meeuwen, de stapelwolken in de staalblauwe lucht, de zon, de gure wind, allemaal elementen die mij openen, rechtstreeks mijn ziel binnenkomen. Ik ben een watermens.

Ik dacht aan alle doosjes die door mijn handen waren gegaan. En ik realiseerde me dat  deze wandeling, dit alleen zijn met het water, me eindelijk bij het doosje bracht wat nog dicht zat, maar (knarsend en wel) open wilde. Ergens in een kamer van mijn ziel bewaar ik dat doosje met het verdriet om geliefden die al eerder stierven. Het verdriet om Blanca kon ik pas ervaren als dat deksel er af kwam.  Dat gaat meestal moeizaam, want de inhoud is  donker. Ik voelde echter aan mijn lijf dat het gebeuren moest.

Ik ben dus maar gaan zitten met het weidse uitzicht op het water en heb het ondergaan. Het verdriet om de geliefden die ik mis. Niet altijd bewust, maar wel op de achtergrond. Sommigen veel te jong gestorven. Het is uiteindelijk de pijn om de vergankelijkheid van het leven. De pijn omdat het altijd weer op sterven uitloopt. Op afscheid nemen en ‘afgesneden zijn’ (Vasalis). De schreeuw uit de diepte van psalm 130. Even geen uitzicht hebben op Pasen.

De zon verdween, ik kreeg het koud, het werd tijd om terug te gaan. En wat een weelde: thuis dochters om me te troosten! Mannen zijn kanjers, daar leun je op, maar soms stellen ze teveel vragen. Vrouwen, ‘mijn’ vrouwen vroegen niets. Twee paar armen om me heen. Even de tranen de vrije loop.

Toen was het weer goed. Het verdriet om Blanca had zich bij het andere verdriet gevoegd. Dat pijn doet. Maar ook zacht maakt en helpt om mee te voelen met anderen.

Een soort welriekend compost, zeg maar. Het maakt de grond van mijn bestaan vruchtbaar. Het is toch Pasen geworden.

Wachten en verdragen

Na het sterven van Blanca is er nu een tijd van regelen en wachten aangebroken. Sommige familieleden zijn terug gegaan naar hun eigen huis omdat ze in de buurt wonen, nou ja, voor Amerikaanse begrippen dan. Toch nog wel drie tot vier uur rijden. De anderen, die van de Westkust zijn gekomen en uit Arkansas, blijven tot de begrafenis. Die zal vrijdag 22 maart plaatsvinden. We slapen niet allemaal in hetzelfde huis maar zijn overdag wel veel samen. De sfeer verandert. Was alles voor het sterven gericht op Mom en cirkelden alle emoties om haar op handen zijnde sterven, nu beginnen de normale familiespanningen op te treden. De een vind dat de ander te veel regelt, de ander houdt zich heel lang goed, maar gaat dan plotseling weg, om af te koelen tijdens een wandeling. Men verzoent zich weer. Er gaan honderden verhalen rond, oude foto’s worden bekeken. Weet je nog…., kun je je herinneren dat..? Dat soort verhalen. Plotseling zijn er tranen, om een parfumgeur van Mom die opstijgt uit een kast, een sieraad, een gewoonte die we ons herinneren. ’s Avonds om half zes was borreltijd. Op een houten plank lagen de kaasjes, de toastjes, de druiven en dronk ze haar dagelijkse cocktail, bereidt door Chris die zelf geen alcohol dronk. Toen onze kinderen jong waren, een hemel op aarde want zij kregen coke en chips. Gisteren merkte ik dat ik het houten bord pakte en zocht naar wat er in huis was, puur om de traditie voort te zetten.

De laatste jaren zat ze steevast na het douchen ’s ochtends op haar hoekje van de bank. Eigenlijk was er geen kussen meer, eerder een deuk in het zitoppervlak. Het tapijt onder haar voeten leek meer op een ijsbaantje, zo glad was het geworden door haar schuifelvoetjes. Daar zat ze en vandaaruit regelde ze haar projecten, belde ze eindeloos met al haar kinderen, sommigen dagelijks: Denk je eraaan dat zo en zo jarig is morgen? Denk je aan je medicijnen..? Op de grote tafel stond permanent haar doos met verjaardagskaarten en daar schreef ze de kaarten aan haar uitgebreide familie. Altijd op tijd een kaart. En altijd op tijd de kerstcadeautjes bij ons in Nederland of Korea, zodat we ze met Sint konden geven.

Ze hield ook metersdikke scrapboeken bij van alle activiteiten van haar zelf, haar kinderen, haar kleinkinderen en haar neven en nichten. Alles werd geprint wat via de mail kwam, alle programmaboekjes, alle uitnodigingen, alle foto’s, alles ging in het scrapbook. Over haar vakanties schreef ze verslagen. Geen literair verslag, maar opsommingen. Waar waren ze geweest, wat hadden ze gezien en wat hadden ze gegeten. In haar onleesbaar handschrift. Vervolgens stuurde ze die naar haar kinderen…Die ze dan wel of niet lazen.

Maar haar emails van de laatste 5 jaar werden alsmaar interessanter. Leesbaarder, dank zij de pc, maar ook begon ze te schrijven over vroeger. Haar jeugd als kind van immigranten uit Puerto Rico met een strenge autoritaire vader. Hoe ze haar best moest doen te ontsnappen aan zijn aandacht door haar broertje, die overal mee naar toe moest als chaperon, in het complot te betrekken. Hoe ze opgroeide in het New York van de jaren ’20 en ’30 van de vorige eeuw. Fascinerende lectuur.

Aan mijn eigen emoties kom ik nog niet zo toe. Deze familie heeft heftige emoties en neemt veel ruimte in door hun spraakzaamheid, muziek en ervaringen. Ik ben er wel aan gewend geraakt in de loop van bijna 40 jaar en kan er ook van genieten. Maar ik heb de eenzaamheid en stilte nodig om bij mezelf te komen. Die tijd komt wel. Het is nu nog even wachten en verdragen voor iedereen.

 

%d bloggers liken dit: