Waarom stierf Pieter van Katwijk niet thuis?

Op een dinsdagochtend trek ik naar mijn geboortestad, Schiedam. Het is een van die herfstdagen waarop de hemel eindeloos hoog lijkt en staalblauw is, de zon nog warm aanvoelt en de atmosfeer zo helder is dat alles mooi lijkt. Zelfs de verpauperde Hoogstraat in het centrum van de stad krijgt een soort allure. Ik sta voor het gebouw waar Pieter van Katwijk, een van mijn voorvaders van moeders kant in de vroege 19e eeuw zijn laatste dagen of weken doorbracht. Het is een imposant bouwwerk, in neo-klassieke stijl gebouwd en lijkt eerder een Griekse tempel dan een Tehuis voor ouden van dagen en zieken, wat het toch eeuwen was. Nu huist het Stedelijk Museum er. Hoe Pieter zich hier gevoeld heeft is niet te zeggen. Hij was dertig, ziek en is er gestorven.

Ik loop het voorplein op en probeer me in te denken hoe het hier geweest moet zijn. Het is 1813. Napoleon is net verslagen. Schiedam is in transitie na een roerige tijd.  De stad moest niets hebben van de rijke regenten die de stad bestuurden en tijdens de Bataafse Republiek heersten enthousiaste republikeinen veelal vanuit de burgerbevolking. Er ging een ware geest van revolutie door het land. 

Pieter was gereformeerd en zal oranjegezind geweest zijn en zich niet gemengd hebben in de opstand. Hij groeide wel op tijdens een turbulente periode in zijn stad en land. Geboren in 1783, gestorven in 1813, zo’n beetje de hele revolutionaire periode en de regering van Lodewijk Napoleon. 

Op zijn overlijdensakte staat dat hij kuiper was. Een ambacht dat veel voorkwam in Schiedam vanwege de visserij en later de jeneverindustrie. De tonnen werden daaraan geleverd. Het was een zwaar, fysiek beroep. Had zijn vroege dood daar iets mee te maken? Een bedrijfsongeval? 

Twee dingen intrigeren me: de jonge leeftijd waarop Pieter sterft (zelfs voor die tijd) en meer nog, dat hij in het Jacobs Gasthuis sterft. Ik heb al heel wat overlijdensaktes verzameld uit de 19e eeuw, maar tot nog toe sterven alle voorouders thuis. Ook de kinderen, soms wel vijf of zes in een gezin, sterven allemaal thuis. 

Pieter echter is naar het Gasthuis gebracht. Dat functioneerde toen eigenlijk als een opvang van de Hervormde Kerk voor ‘ouden van dagen’ (boven de veertig) en behoeftigen. Je ziet op de overlijdensakte dat de twee mannen die zijn dood komen melden op het gemeentehuis ‘oude’ mannen zijn van in de zestig. 

Dit vraagt om nader onderzoek en het bekijken van de archieven van het Jacobs gasthuis om te zien of ik zijn naam kan terugvinden en wellicht een doodsoorzaak. Pieter liet twee jonge kinderen en een weduwe na. Gelukkig kreeg zoon Jan van Katwijk een talrijk nageslacht en verging het hem economisch een stuk beter. Hoewel hij bij zijn huwelijk nog een akte van onvermogen (armoede)  moest aanvragen om onder het betalen van leges uit te komen (en tegelijk zijn maand oude dochtertje Maria echtte), bouwde hij in de loop van zijn leven een handel in verf op. 

De zaak werd voortgezet door Jacob Jansz., mijn betbetovergrootvader. Het werd een familiebedrijf dat tot in de jaren zestig van de 20e eeuw bekend was als Van Katwijks Glas- en Verfhandel in Schiedam.

advertentie uit 1956


Jacob Jansz 1830-1915          Jan Jacobsz 1856-1955      Jacob Jansz 1894-1949

Ook mijn opa Jacob Jansz is begonnen als huisschilder bij zijn vader Jan Jacobsz, maar volgens mijn moeder was hij daar erg ongelukkig mee. Al gauw werd hij ambtenaar bij de Raad van Arbeid (een voorloper van de Sociale Verzekeringsbank) in Rotterdam, waar hij tot zijn dood in 1949 gewerkt heeft. De verfhandel was toen al in handen van nazaten van zijn broers. Pas in 1955 overlijdt zijn vader Jan, nogal eenzaam, in een verpleeghuis in Vlaardingen, 98 jaar oud.

Op die blinkende herfstdag heb ik door Schiedam gelopen. De straten gezocht waar het verhaal van mijn familie zich heeft afgespeeld. Slechts een familielijn. Met zoveel verhalen van armoede, kindersterfte en keihard werken. Van verbeterende levensomstandigheden, maar net zo goed met de moeiten van het leven. Een broer van mijn opa verongelukt jong in 1929 werk.

krantenbericht 1929

Er wordt een gehandicapt kind geboren. Het oudste dochtertje van mijn opa en oma, Marietje, overlijdt als kind. Zoveel verhalen. Ik probeer ze in hun tijd te plaatsen. Wat gebeurde er om hen heen? Hoe stonden ze in het leven? Ze waren allemaal lid van de Hervormde cq Gereformeerde kerk. Uit familieberichten spreekt geloof en liefde. 

Het fascineert me bovenmate. Er zullen nog wel tochten volgen naar mijn bakermat Schiedam. En verhalen!

Grofbaan Schiedam uit de beeldbank van het archief. In deze steeg werd JanPietersz. van Katwijk geboren in 1808. Inmiddels is deze steeg afgebroken en staat er nieuwbouw.

*bron o.a Geschiedenis van Schiedam van dhr. Feyst, een uitgave uit 1975 en verder het geweldige Schiedams (Beeld)Archief.

 

Auteur: Margreet

Ik vind het heerlijk om te peinzen over de dingen van alledag, de grote en de kleine. Mijn interesses? Lezen, gesprekken met vrienden en kinderen, koken, tweedehands spulletjes zoeken, films kijken, mijn kleinkinderen, mijn Amerikaanse en Franse familie, te veel om op te noemen. Het volle, rijke, soms moeilijke leven met zijn ups en downs, daarover schrijf ik, met plezier.

Eén gedachte over “Waarom stierf Pieter van Katwijk niet thuis?”

  1. Beste Margreet

    Nu je kennelijk wat aan het opkrabbelen bent en je lezers weer vergast op mooie verhalen, wil ik je attenderen op een boek dat in Schiedam speelt en dat je misschien ook wel kent (en hebt): “Lourense, H. Jan Mak, een Schiedamse jongen uit de Franse tijd …. ”

    Het is antiquarisch volop verkrijgbaar.

    Grappig is dat ik in de tijd dat ik vaak kerkte bij dominee Vonk (1961-1966) deel uitmaakte van een kring jongeren, waartoe ook je zus Loes en haar vriend Gert behoorden, wel eens aan huis kwam bij de familie Mak. Deze familie was vrijgemaakt en zoon Wim was wel eens gastheer. Bij hen thuis heb ik na de ochtenddienst mijn eerste sigaartje gerookt, een Willem II Olinda…

    Misschien heb jij deze familie ook gekend?

    Met hartelijke groet, JanAnton Burger

    PS Ik heb de foto waar ik eerder over sprak nog steeds niet gevonden. Zodra dat het geval is, bericht ik je en zal je deze doen toekomen.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: