uit de diepte

Gisteren sprak ik een gemeentelid na de dienst. Een geliefde in haar familie had zichzelf het leven benomen. Niemand wist waarom, niemand had het aan zien komen. Hij laat ouders, grootouders en andere familie achter in geschokte verbijstering. Waarom? Waarom niet om hulp gevraagd, waarom niet gedacht aan ons, aan de ellende waarin je ons nabestaanden stort. Zal iemand die zelfmoord pleegt ooit van tevoren bedacht hebben hoe vreselijk het effect is op wie achter blijven? Blijkt daar misschien juist de ziekte van hun geest uit, dat ze daar niet bij stil kunnen staan?

Ik heb donkere periodes in m’n leven gekend. De drang om uit die duisternis te treden is bij tijden overweldigend geweest. De dood kan dan de enige mogelijkheid lijken om uit die benauwende tunnel bevrijd te worden. Het leven is zo zwaar en wie wil een ander tot eeuwige last zijn?

En toch, jezelf het leven benemen is ten diepste een egoistische daad. Ik heb zowel een zwager als mijn zus op die manier verloren en ook al is het resp. 26 en 15 jaar geleden, tot op de dag van vandaag voel ik de pijn en de machteloosheid. Natuurlijk zijn de scherpste gevoelens inmiddels wat vervaagd. Maar gisteren, tijdens dat gesprek met ons gemeentelid kwam het plotseling weer zo dichtbij. Het verdriet, het gemis, de pijn over een leven dat zo tragisch eindigde terwijl beiden zo begaafd waren en zoveel talenten hadden gekregen.

Het is zo moeilijk te beschrijven wat het met je doet wanneer iemand die je liefhebt, die je denkt te kennen, die je hebt willen steunen, ondanks alles besluit dat het leven voor hem of haar geen zin meer heeft. Het is zo tegennatuurlijk en het hakt er letterlijk zo in dat je jarenlang verstomd bent. Alsof er een amputatie op je is verricht zonder voorbereiding. Op een ochtend word je wakker en je been is eraf, je arm is verdwenen.

Hoe moet je nu verder. Nou ja gewoon, leven, ademhalen en bewegen.

Maar er is een gat geslagen. Het leven is niet meer hetzelfde. David, een van m’n Amerikaanse zwagers woont in Californie en maakte daar een paar jaar geleden een aardbeving mee. Hij vertelde daarna dat zijn vertrouwen op een hele wezenlijke manier geschonden was: "wat er ook onveilig is in je leven, de grond waar je op staat is vast en zeker. En dan begint opeens die grond te golven en schudden. Waar kun je dan nog heen vluchten?"

Zo heb ik ook de zelfmoord van mijn zus ervaren. (Die van mijn zwager vond plaats toen wij in het buitenland woonden en heeft daardoor minder invloed op me gehad.) De vanzelfsprekend veilige ‘grond’ onder mijn voeten bleek onbetrouwbaar. Nooit is daarna die onbevraagde geborgenheid en veiligheid die ik als kind meekreeg (lucky me!) weer terug gekeerd.

Ik denk nu dat dat ook goede gevolgen heeft gehad. Althans, gezien vanuit het perspectief van m’n relatie tot God. Het heeft ertoe geleid dat ik m’n kindergeloof heb moeten afleggen. Met veel pijn en verdriet, want wat is heerlijker dan de vanzelfsprekendheid van het geloof van een kind? God heeft mijn drakenhuid afgestroopt en daaronder bleek onverwacht toch weer een nieuw ikje te zitten. Kwetsbaar velletje, beetje gebutst, lang niet meer zo sterk, maar wel met het vermogen tot meer en dieper contact met medemensen en -lijders. Dat is het mooiste wat ik er aan heb overgehouden: het besef dat God met Zijn liefde in me woont. Tenminste zo verklaar ik mijn verlangen om anderen lief te hebben en waar mogelijk nabij te zijn. Van de dood kan ik niemand redden, dat weet ik nu wel. Maar liefde maakt verschil. Tegelijk, liefde heeft ook een prijs. Liefde is namelijk geven van jezelf. Een klein beetje sterven. Om weer op te staan.

‘Uit de diepte’, psalm 130 hebben we op de begrafenis van mijn zus gezongen. Op deze link staan verschillende gezongen moderne versies van deze psalm. Op deze site staan een aantal vertalingen van psalm 130.

2 gedachtes over “uit de diepte

  1. Dag Margreet,
    M’n adem stokte toen ik las dat je een zelfdoding de meest egoïstische daad vindt van iemand die het leven niet meer zag zitten…

    O ja, ik weet het, zo kan het voelen. En ik herken je gevoelens van woede, teleurgesteld zijn in die ander, die zelfs niet door al jouw aangeboden hulp te redden was.

    Zit daar niet een stukje gekwetst ego in, in de gedachte dat: als die ander je uitgestoken hand aanvaard had, hij/zij nooit tot deze daad gekomen was?
    En zit er niet ergens, diep van binnen bij het verwijt dat de ander egoïstisch was, ook een stukje egoïsme? Hij/zij had jou dat niet aan mogen doen, gezien al je goede bedoelingen en aangeboden hulp…

    Ik weet hoe het is als een geliefde op deze manier sterft. Ik weet hoe gruwelijk zeer dat doet, en dat je boos, wanhopig en machteloos voelt. En dat je honderden keren denkt had hij/zij maar…

    Maar als de Psalmen kent, en dan vooral de oude berijming nog kent, dan lees je daar, in Psalm 116: 2: Ik lag gekneld in banden van de dood, daar d’angst der hel mij alle troost deed missen. Ik was benauwd, omring door droefenissen…
    ‘k Denk dat dat heel goed weergeeft de situatie waarin iemand zit voor hij/zij tot z’n daad komt. Leven in een hel, waarin niets of niemand je meer kan troosten, in de greep van de dood…

    De dichter van Psalm 116 weet hoe dát voelt. En gelukkig had hij nog het besef de Heer aan te roepen in al z’n nood. Maar dat lukt niet iedereen. En ‘k denk dat ons daarover geen enkel oordeel past, maar alleen maar heel intense bewogenheid, met iemand die zo heeft moeten lijden.

    Zelfdoding wordt zo vaak gezien als egoïstisch en de weg van de minste weerstand… En hoe begrijpelijk ook om zo te denken en te praten… Wie er geweest is, in de angst van de hel, en in de greep van de dood, weet beter!

    In bovenstaand log zag ik tot m’n verrassing en verbazing een door mij geschilderd schilderij gepubliceerd.
    Een schilderij dat die angst en eenzaamheid verbeeldt.
    ‘k Heb zitten zoeken of ik hier op je log ergens je e-mailadres vond, maar ‘k vond ‘m niet.
    Daarom kan ik je alleen via deze weg bereiken om je te laten weten dat ik het op prijs gesteld zou hebben als je me even gevraagd had of ik het goed vond dat je het op jouw log zette.
    Het ongevraagd gebruiken voelt bij mij niet goed.

    Groetjes,
    Ettje Kole

  2. Sorry Ettje dat je zo schrok van m’n blog. Toch denk ik dat je me niet helemaal goed begrijpt. Met ‘egoistisch’ bedoel ik niet dat mensen nu eens lekker makkelijk alleen aan zichzelf gaan denken bij zelfdoding.Zo lees je het misschien.Maar dat heb ik niet bedoeld. Ik bedoelde een totale zelfgerichtheid die een gevolg is van de ziekte waaraan ze lijden en die tot hun dood leidt. De gevoelens die dat bij nabestaanden oproept is ondanks het besef van die achtergrond toch een van: je laat mij mooi zitten. Gekwetste trots? Nee, eerder wat ik schreef het gevoel zonder jouw instemming plotseling pijnlijk en radicaal geamputeerd te zijn. Er zijn altijd meer slachtoffers dan degene die komt te sterven.

    Verder mijn excuses dat ik je niet om toestemming vroeg. Ik dacht met een verwijzing naar je site daaraan voldaan te hebben, maar het was netter geweest dat eerst via de mail te doen. Het plaatje heb ik verwijderd nu.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s